MẸ SẦU BI, NGƯỜI MẸ CỦA NIỀM HY VỌNG

Hôm nay, Giáo hội long trọng cử hành Lễ Đức Mẹ Sầu Bi, đưa chúng ta trở về khoảnh khắc linh thánh và đau thương nhất lịch sử nhân loại: đứng dưới chân Thập Giá Chúa Giê-su.  Các bài đọc trong ngày lễ hôm nay không dừng lại ở một bức tranh bi ai của tình mẫu tử tan nát, nhưng mở ra một chiều sâu thần học tuyệt mỹ về mầu nhiệm cứu chuộc.  Thư gửi tín hữu Do-thái khẳng định: “Dầu là Con Thiên Chúa, Người đã học vâng phục do những đau khổ Người chịu, và khi hoàn tất, Người đã trở nên căn nguyên ơn cứu độ đời đời” (Dt 5, 8-9).  Sự vâng phục ấy tìm thấy tiếng xin vâng đồng điệu tuyệt hảo nơi trái tim người Mẹ.  Thánh Vịnh 30 vang lên như lời cầu cứu thẳm sâu: “Lạy Chúa, con tìm đến nương nhờ Ngài… Vận mạng con ở trong tay Ngài” (Tv 30, 2.16), phản ánh trọn vẹn tâm tình phó thác của cả Chúa Giê-su lẫn Đức Mẹ trong giờ phút tử nạn.

Đỉnh điểm của mầu nhiệm này được khắc họa qua đoạn Tin Mừng Gio-an (Ga 19, 25-27), nơi Đức Giê-su từ đỉnh cao Thập Giá đã trao ban sứ mạng làm Mẹ nhân loại: “Thưa Bà, này là Con Bà… Này là Mẹ con.”  Giữa lúc nhân loại chìm đắm trong bóng tối của tội ác và sự chết, Chúa Giê-su không để Mẹ Người trong sự cô độc tột cùng, nhưng thiết lập một dây liên huyết thống thiêng liêng hoàn toàn mới.  Tiếng gạt bỏ quan hệ ruột thịt trần thế để xưng hô là “Thưa Bà” gợi nhắc đến người “Nữ Tướng” đầu tiên trong Sách Sáng Thế (St 3, 15) và tiếng “Bà” tại Ca-na (Ga 2, 4), đánh dấu giờ khắc hoàn tất công trình cứu chuộc.  Việc trao phó Mẹ Ma-ri-a cho “môn đệ Chúa yêu” chính là lúc Hội Thánh được sinh ra từ cạnh sườn và trái tim tan nát của Đấng Cứu Thế.

Hôm nay, trong bầu khí linh thánh của Lễ Đức Mẹ Sầu Bi, Giáo hội mời gọi chúng ta chiêm ngắm một trong những tuyệt tác của văn chương phụng vụ và thần học Ki-tô giáo: Bài ca tiếp liên Stabat Mater vang lên trước Tin Mừng, khúc ca này không chỉ diễn tả nỗi đau xé lòng của một người Mẹ dưới chân Thập Giá, mà còn là bản tuyên ngôn thần học sâu sắc về mầu nhiệm hiệp thông cứu chuộc, nơi nhân loại tìm thấy dung mạo xót thương của Thiên Chúa giữa đỉnh cao đau khổ.

Khởi đầu bài ca là khung cảnh tĩnh lặng nhưng nghẹn ngào: “Mẹ sầu bi tầm tã giọt châu, đang đứng bên cây Thập giá, nơi Con Người đã bị treo lên” (st. 1).  Trong khi các môn đệ hoảng sợ tản mác, Mẹ Ma-ri-a vẫn hiên ngang đứng bên cây Thập giá.  Tư thế ấy không phải là sự chai đá vô cảm, mà là biểu tượng của một đức tin kiên vững tột độ, một sự hiệp thông triệt để với hy tế của Đức Ki-tô.  Khung cảnh ấy hiện thực hóa lời tiên tri của cụ già Si-mê-on năm xưa: “Còn chính Bà, một lưỡi gươm sẽ đâm thấu tâm hồn Bà” (Lc 2, 35), được phơi bày qua những vần thơ đầy thổn thức: “Một lưỡi gươm nhọn đã đâm qua tâm hồn Bà đang rên siết, đang sầu khổ và đau đớn” (St 2).

Khi đọc mạch văn trên, Thánh Bê-na-đô (Bernard of Clairvaux) từng giảng rằng, tình yêu mãnh liệt đã kéo Mẹ lại gần Thập Giá, nơi Mẹ chịu một cuộc tử đạo nội tâm còn đau đớn hơn cả gươm giáo thể lý.  Công đồng Vatican II, trong Hiến chế Lumen Gentium (số 58), khẳng định Mẹ đã kiên vững bước qua cơn thử thách, hiệp thông sâu xa với cuộc khổ nạn của Con và kết hợp với hy tế của Người bằng một tâm hồn mẫu tử hiến tế. 

Điểm đặc biệt của Bài ca tiếp liên là từ khúc thứ 9 trở đi, tâm tình của bài thơ chuyển hóa từ việc ngắm nhìn sang việc cầu xin, biến lời ca thành một bản kinh nguyện cá vị cho mỗi tín hữu: “Ôi lạy Mẹ là niềm yêu mến, xin cho con cảm thấy mãnh lực của đau thương, để cho con được khóc than cùng Mẹ” (st. 9).  Tác giả linh mục Jacopo da Todi (hoặc truyền thống gán cho ngài) không xin cho mình được miễn trừ khỏi khổ đau, nhưng nài xin được mang lấy những vết thương của Đấng chịu đóng đinh: “Xin cho con được mang sự chết của Đức Ki-tô, được cùng Người thông phần đau khổ, và tôn thờ những thương tích của Người” (St 16).

Giữa một thế giới luôn tìm cách trốn chạy khổ đau, tôn vinh sự tiện nghi và dễ dãi, lời ca của Stabat Mater mời gọi chúng ta dám nhìn thẳng vào những “thập giá” của cuộc đời, dù đó là bệnh tật, khủng hoảng gia đình, sự cô đơn hay những bất công xã hội.  Sống linh đạo của Mẹ Sầu Bi không phải là chìm đắm trong bi lụy, mà là học lấy bản lĩnh “đứng vững – Stabat” bên cạnh những anh chị em đang chịu đau khổ.

Khi chúng ta dâng lên Mẹ lời nguyện: “Xin cho lòng con cháy lửa mến yêu” (st. 10), chúng ta đang xin ơn biến đổi để biết kết hợp những giọt nước mắt, những thử thách hằng ngày của mình vào hy tế cứu chuộc của Chúa Giê-su.  Nhờ sự chuyển cầu và bàn tay chở che của Mẹ Sầu Bi, các tín hữu được mời gọi bước đi trên con đường lữ hành trần thế với niềm hy vọng vững vàng, để rồi khi lìa bỏ cõi đời này, nhờ công nghiệp ơn cứu độ của Con Mẹ, chúng ta cũng được lãnh nhận cành lá khải hoàn và vinh quang muôn đời trên thiên quốc. A-men.

Lm. An-tôn Nguyễn Văn Độ